Strefa wiedzy

Jeżeli tutaj trafiłeś, to znaczy że masz pytania. W tej części strony postaramy się opisać zagadnienia której najbardziej nurtują pacjentów zarówno przed wejściem do gabinetu jak i po zejściu z fotela. Sukcesywnie będą pojawiały się kolejne artykuły a ich treść mam nadzieję, że rozwieje niektóre z obaw. Miłej lektury.

Ból zęba (niejedno ma imię)

Ból zęba to bardzo częste zjawisko. Niestety skala tego zjawiska może być bardzo szeroka: począwszy od delikatnego dyskomfortu po jedno z gorszych życiowych doświadczeń. Ostry ból zęba ustępuje podium tylko kilku jednostkom medycznym. Gorsze od bólu zęba są tylko: neuralgia nerwu trójdzielnego, kolka nerkowa czy poród. Nawet ból po złamaniu kości czy ból pooperacyjny są klasyfikowane jako te mniej dotkliwe. Patologie miazgi zębowej i tkanek okołowierzchołkowych są systematycznie klasyfikowane w grupie najwyższego spektrum bólu ostrego u ludzi (ból silny do ekstremalnego, 7–9/10 NRS).

Dlaczego zęby tak mocno bolą ? Dlaczego ból zęba jest tak dotkliwy ?

Główną przyczyną jest brak miejsca na obrzęk. Ząb to twarda struktura złożona ze szkliwa i zębiny. W jego wnętrzu znajdują się naczynia i nerwy, które w przypadku stanu zapalnego nie mają miejsca na wytworzenie typowego obrzęku. Zwiększony przepływ krwi i limfy w komorze zęba powoduje w zamkniętej przestrzeni wzrost ciśnienia oraz bardzo duży nacisk na zakończenia nerwowe (bezzmielinowe włókna nerwowe C oraz zmielinowe włókna A-delta). To one odpowiadają za uczucie bólu.

Nie bez znaczenia jest też bezpośrednie sąsiedztwo zwoju trójdzielnego i jąder czuciowych w pniu mózgu. Bliskość struktur centralnego układu nerwowego sprawia, że ból ten silnie rzutuje na całą hemisferę głowy, wywołując stany lękowe, bezsenność i zaburzenia wegetatywne.

Aby odpowiednio poradzić sobie z bólem zęba musimy jednak najpierw dowiedzieć się, co jest jego przyczyną. Poniżej przedstawię Wam kilka typowych sytuacji kiedy możecie spodziewać się bólu zęba oraz jak sobie poradzić z bólem zęba.

Ból na słodkie

Ten rodzaj bólu czuliśmy chyba wszyscy. Ból pojawia się po zjedzeniu mocno słodkiego produktu np. czekolady czy żelek, kiedy słodka substancja “obkleja” ząb. Ten ból nie jest spowodowany słodyczem samym w sobie ale różnicą w stężeniu cukru i wody pomiędzy zębem a jego otoczeniem. Jest to tzw. gradient osmotyczny. “Za słodki” żelek wyciąga wodę z kanalików zęba tym samym powodując pociągnięcie znajdujących się w nich zakończeń nerwowych. W zdrowym zębie kanaliki osłonięte są przez szkliwo.

Co powoduje zniszczenie chroniącego szkliwa i/lub otwarcie kanalików zębinowych ? Próchnica tzw. dziura, wszelkiego rodzaju starcia oraz chemiczne erozje czy (pośrednio) odsunięcie się dziąsła i powstanie recesji.

Jak sobie doraźnie poradzić z bólem zęba na słodkie ?

Przepłukać usta wodą w temperaturze pokojowej
Szczoteczką zmyć z zębów drażniącą substancję
Zastosować pastę na nadwrażliwość wsmarowując ją w bolesne miejsce np. Sensodyne, Toothmousse
Nałożyć na bolące miejsce preparat na bazie fluoru np. Elmex żel

oraz czym prędzej umówić wizytę kontrolną u stomatologa aby wyleczyć przyczynę bólu

Jeżeli ból pojawił się na chwilę (na kilka-kilkanaście sekund) leczenie zęba nie będzie mocno inwazyjne. Jeżeli natomiast ból się przedłuża i zmienia się w tępy, pulsujący … może się okazać, że będzie potrzebne leczenie kanałowe.

Ból po wymianie plomby / ból po leczeniu próchnicy

Zdarza się to rzadko, ale nawet po standardowej wizycie w gabinecie stomatologicznym po wymianie wypełnienia / wyleczeniu próchnicy może się pojawić chwilowy ból lub dyskomfort.

Ból po wizycie w gabinecie na wymianę plomby może mieć kilka przyczyn:

boli miejsce wkłucia po znieczuleniu
boli dziąsło wokół zęba
wypełnienie jest za wysokie i ząb boli ponieważ nie pasuje w zgryzie
dziura była bardzo głęboka i występuje czasowa nadwrażliwość pozabiegowa (podrażnione zostały naczynia i nerwy)

W pierwszych dwóch sytuacjach mamy do czynienia z podrażnieniem błony śluzowej jamy ustnej. Jeżeli dotknięcie tkanek wokół zęba powoduje ból zalecony zostanie żel łagodząco-odkażający, który przyspieszy gojenie się dziąsła. Do wyboru jest min: Elugel, Periokin czy Curasept. Pomimo dyskomfortu nie jesteśmy zwolnieni z regularnego mycia zębów: można natomiast czasowo przestawić się na szczoteczkę z ultra-miękkim włosiem. Unikamy wtedy także ostrych smakiem i kanciastych w kształcie potraw aby zminimalizować ryzyko dodatkowego podrażnienia błony śluzowej. Zalecamy także unikanie gorących dań i napojów.

Jeżeli natomiast ząb boli podczas zagryzania, albo czujemy “górkę” na zębie w miejscu gdzie jej wcześniej nie było: konieczna jest już interwencja bezpośrednio na fotelu dentystycznym. Współczesne materiały wykorzystywane w stomatologii są bardzo twarde i odporne na ścieranie, dlatego przeszkadzające miejsce “samo się nie ułoży”. Wizyta na korektę w zgryzie to dla wprawnego lekarza 5-10 min. Zarówno dla pacjenta jak i dla lekarza łatwiejsze jest ustalenie “wygodnego” kształtu wypełnienia w momencie kiedy znieczulenie miejscowe przestanie już działać. Zdarza się, że pod wpływem środków znieczulających pacjenci zagryzają zęby w odmienny sposób niż na co dzień. Po korekcie za wysokiego wypełnienia ulga przychodzi albo natychmiastowo albo potrzebny jest 1-2 dni aby ząb się wyciszył – wszystko zależy od tego po jakim czasie wykonywana jest korekta.

Z dłuższym dyskomfortem musimy się liczyć natomiast w sytuacji, kiedy próchnica/stare wypełnienie było bardzo głębokie. Nowa odbudowa wykonywana jest bardzo blisko naczyń i nerwów, które mogą wejść w okresową nadwrażliwości na bodźce. Zazwyczaj ból pojawia się przy spożyciu chłodzonych napojów i może utrzymywać się nawet do miesiąca. Jeżeli na RTG nie ma oznaków stanu zapalnego wokół korzenia, a ból z czasem staje się coraz mniejszy i coraz rzadszy: należy uzbroić się w cierpliwość. Jeżeli natomiast ból eskaluje oraz ząb reaguje także na ciepło konieczne będzie podjęcie bardziej inwazyjnego leczenia.

Ból zęba po leczeniu kanałowym

Leczenie kanałowe polega na usunięciu z zęba zainfekowanych naczyń i nerwów. Skoro więc ząb jest martwy, to dlaczego może boleć po leczeniu kanałowym ? W praktyce, ból który może być odczuwany po zabiegu pochodzi nie z zęba samego w sobie ale z tkanek otaczających korzenie tj. kość, ozębna i czasami błona śluzowa. Podczas leczenia kanałowego pacjent jest znieczulony a lekarz mocno dezynfekuje cały system kanałów występujących w korzeniach oraz komorze zęba. Prawidłowo przeprowadzona dezynfekcja jest jednym z głównych czynników wpływających na powodzenia leczenia. Jako efekt uboczny płukania przeróżnymi płynami może wystąpić podrażnienie w/w tkanek okołowierzchołkowych. Bezpośrednio po zabiegu,” ząb” może przez 1 dzień boleć. Zalecamy wtedy doraźne przyjęcie leków przeciwbólowych tj. Ibuprofen czy Paracetamol. Antybiotyki oraz mocniejsze leki przeciwbólowe na receptę nie powinny być przepisywane ani “z automatu”, ani “na zapas”. Zazwyczaj podstawowe leki przeciwbólowe dobrze sobie radzą z uśmierzeniem dolegliości.

Często natomiast zmienia się odczucie zęba po przeleczeniu go kanałowo. Jeżeli system korzeniowy jest wypełniony materiałem stykającym się poza wierzchołkiem korzenia z kością: możliwe jest uczucie “dyskomfortu” (2/10) przy gryzieniu oraz uczucie rozpierania czy “za długiego” korzenia w kości. Współcześnie stosowane materiały wypełniające kanały są albo obojętne dla organizmu albo wręcz pobudzają kość do gojenia więc jeżeli pojawia się “dziwne” uczucie pod zębem to jest ono przejściowe. Zazwyczaj kość “przyzwyczaja się” do obecności nowego materiału w przeciągu kilku dni/ tygodni. Czas te jednak jest zależny od indywidualnych predyspozycji.W skrajnych sytuacjach możliwe jest obniżenie odbudowy zęba po leczeniu kanałowym do czasu aż przestanie nadmiernie reagować na nagryzanie. Staramy się jednak tego unikać.

Po leczeniu kanałowym górnych zębów ( zazwyczaj 5,6,7-mek) mogą pojawić się dolegliwości bólowe od strony zatok. Podrażniona błona śluzowa może produkować cieknący “katar”, a ten z kolei może być podbarwiony krwią. Pomimo, że zatkany i cieknący nos nie jest niczym przyjemnym, to na szczęście takie objawy mijają po ok. tygodniu. Leczenie polega wtedy na wypłukiwaniu z zatok nadmiaru wydzieliny solą morską oraz na przyjmowaniu min. Ibupromu Zatoki ( który ma komponentę obkurczającą śluzówkę). Konkretne dawkowanie oraz czas przyjmowania leków trzeba natomiast ustalić bezpośrednio z lekarzem.

Ból po usunięciu zęba

Po zabiegu ekstrakcji ( usunięciu zęba) może pojawić się ból. W zależności od stopnia skomplikowania samego zabiegu pacjent po wyjściu z gabinetu może zostać zaopatrzony w podstawowe leki przeciwbólowe typu Ibuprofen/Paracetamol lub mocniejsze leki na receptę typu Nimesil czy PoltramCombo w połączeniu z antybiotykoterapią.

Jeżeli natomiast zabieg był oceniony jako “standardowy” ale mimo tego po 2-3 dniach nadal utrzymuje się duży ból, możliwe że powstał tzw. suchy zębodół. Suchy zębodół jest to sytuacja w której z rany po zębie wypada skrzep. Skrzep to tkanki odpowiedzialne za proces gojenia a ich brak powoduje obnażenie kości. Jeżeli kość w dziurze po zębie nie jest pokryta skrzepem ani błoną śluzową to powoduje ona bardzo duży ból. Doraźne leki przeciwbólowe nie będa w stanie pomóc, ponieważ wyleczenie tego problemu wymaga wizyty w gabinecie. W znieczuleniu rana jest ponownie czyszczona, aplikowane są miejscowe leki przeciwzapalne oraz rana jest zszywana. Dopiero takie zaopatrzenie umożliwi stopniowe wyciszenie się bólu. W sytuacji kiedy wystąpi suchy zębodół, często miejscowa aplikacja leków musi być ponawiana aby przyspieszyć proces gojenia.

Kluczowe jest też utrzymanie prawidłowej higieny zębów znajdujących się obok aby rana się nie nadkażała bakteriami bytującymi w płytce nazębnej i kamieniu. Zmieniamy szczoteczkę do zębów na taką z miękkim włosiem oraz delikatnie i dokładnie domywamy wszystkie przestrzenie. W gojeniu mogą pomóc też żele łagodząco-odkażające typu Elugel, Periokin czy Curasept.

Po usunięciu zęba może także pojawić się obrzęk. Najczęściej zdarza się to w przypadku usuwania zębów zatrzymanych czy ósemek. Obrzęk twarzy po usunięciu ósemek jest klasyfikowany jako fizjologiczna odpowiedź organizmu na kontrolowany uraz chirurgiczny. Nie jest on oznaką powikłań czy infekcji, o ile mieści się w standardowych ramach czasowych: pojawia się w ciągu kilku godzin po zabiegu, osiąga swoje maksimum między 48 a 72 godziną (2.–3. doba) i stopniowo zanika w ciągu 5–7 dni. Aby opuchlizna była jak najmniejsza konieczne jest schładzanie podrażnionej okolicy w pierwszych 24h ( max 48h) od zabiegu. W krioterapii najskuteczniejsze są sesje trwające 15–20 minut chłodzenia, po których następuje 10–15 minut przerwy. Kompres musi być bezwzględnie owinięty materiałem (np. ręcznikiem), aby uniknąć odmrożenia skóry. W nocy należy także podłożyć pod głowę dodatkowe 2 poduszki, tak aby poziom głowy znajdował się ponad poziomem serca oraz unikać gorących potraw i wysiłku fizycznego.

Ból górnych zębów

Są sytuacje kiedy zamiast jednego konkretnego zęba zaczyna boleć cała jedna strona zębów albo i obie na raz. Jeżeli bolą głównie zęby boczne a dolegliwości zwiększają się podczas pochylenia głowy, to musimy się przyjrzeć zatokom. W okresie jesiennym ale również wiosną podczas okresu pylenia mogą boleć zdrowe zęby. Jeżeli ból jest tępy i rozlany to prawdopodobnie mamy do czynienia z bólem promieniującym od zatok. Zęby nie są wtedy nadwrażliwe na temperatury ale mogą boleć przy gryzieniu. Dodatkowo ból pojawia się także na twarzy w rzucie policzków i czoła. Jeżeli połączymy to także z zatkanym nosem oraz katarem to z dużą dozą pewności możemy zakładać zapalenie zatok. Ważne jest aby przed postawieniem takiej diagnozy wykonać także badanie jamy ustnej oraz tomografię komputerową. Potwierdzimy wtedy albo wykluczymy dodatkowy czynnik odzębowy.

Jeżeli przyczyną bólu są zatoki a nie zęby same w sobie, to lekarz pokieruje na odpowiedni tor leczenia farmakologicznego tj. przepisze odpowiednie sterydy donosowe, leki obkurczające naczynia krwionośne oraz zaleci płukanie nosa roztworami hipertonicznymi lub izotonicznymi soli (NaCl) aby oczyścić zatoki z zalegającej wydzieliny i mediatorów zapalnych.

Antybiotyki nie są wskazane, ponieważ 90% zapaleń zatok powodowanych jest przez wirusy a nie bakterie.